Aktualności Instytutu Podstaw Informatyki PAN

28 września 2026 r. Instytut Podstaw Informatyki PAN w Warszawie uroczyście obchodził jubileusz 50-lecia. W wydarzeniu uczestniczyli przedstawiciele Polskiej Akademii Nauk, warszawskich uczelni, administracji publicznej i środowiska naukowego. Wśród zaproszonych gości znaleźli się m.in. prof. Natalia Sobczak, wiceprezes PAN; prof. Tomasz Kapitaniak, dziekan Wydziału IV Nauk Technicznych PAN; prof. Leszek Kaczmarek, prezes Oddziału PAN w Warszawie; prof. Jerzy P. Nowacki, rektor Polsko-Japońskiej Akademii Technik Komputerowych; prof. Mariusz Malinowski, prorektor Politechniki Warszawskiej; oraz dr Michał Doligalski, dyrektor Departamentu Innowacji i Rozwoju w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. W uroczystości wzięli również udział przedstawiciele instytutów PAN i warszawskich uczelni, członkowie Komitetu Informatyki PAN oraz Rady Naukowej IPI PAN, a także byli i obecni pracownicy Instytutu. Wśród uczestników znaleźli się także prof. Jacek Koronacki, były dyrektor IPI PAN, oraz Bogusław Martyniak, wieloletni zastępca dyrektora ds. ekonomicznych.

Dyrektor IPI PAN, prof. Wojciech Penczek, powitał gości, a następnie wygłosił wykład pt. „Krótka historia czasu IPI PAN”. Przedstawił w nim pięć dekad działalności Instytutu, koncentrując się na trzech wątkach: ludziach, ideach i przełomowych wydarzeniach.

Instytut powstał w 1976 r. w wyniku przekształcenia Centrum Obliczeniowego Polskiej Akademii Nauk. Centrum od początku łączyło działalność obliczeniową, prowadzoną z wykorzystaniem polskich maszyn, m.in. EMAL-2, oraz sprowadzonej ze Związku Radzieckiego maszyny cyfrowej Urał-2, z pionierskimi badaniami nad matematycznymi podstawami informatyki. Do najważniejszych postaci związanych z jego działalnością należeli prof. Mieczysław Warmus, pierwszy dyrektor Centrum Obliczeniowego PAN, prof. Zdzisław Pawlak i prof. Witold Lipski. Wśród innych wybitnych naukowców, których dorobek ukształtował rozwój Instytutu, prof. Penczek wymienił m.in. prof. Andrzeja J. Bliklego, prof. Andrzeja Tarleckiego, prof. Antoniego Mazurkiewicza, prof. Elżbietę Pleszczyńską i prof. Leonarda Bolca.

W prezentacji przypomniano istotne inicjatywy naukowe: zapoczątkowanie w 1972 r. w Jabłonnie międzynarodowego cyklu konferencji MFCS, założenie w 1977 r. czasopisma „Fundamenta Informaticae”, zainicjowanie w 1992 r. konferencji Intelligent Information Systems oraz powołanie w 2012 r. czasopisma „Journal of Language Modelling”.

Prof. Penczek wskazał również wydarzenia, które w szczególny sposób wpłynęły na rozwój IPI PAN. Istotne znaczenie miały przemiany ustrojowe zapoczątkowane w 1989 r., związane ze zmianami w finansowaniu nauki, a w późniejszym okresie – przeprowadzka z Pałacu Kultury i Nauki do siedziby przy ul. Ordona na warszawskiej Woli oraz budowa nowej siedziby.

W dalszej części wystąpienia zaprezentowano współczesne kierunki badań rozwijane w IPI PAN. Należą do nich m.in. sieci bayesowskie, klasyfikacja tekstów, eksploracja danych i analiza skupień; wnioskowanie i prognozowanie dla silnie zależnych szeregów czasowych; matematyczne modelowanie języka naturalnego i teoria informacji; metody formalne i systemy wieloagentowe; kryptografia i ochrona prywatności; biologia obliczeniowa oraz zasoby i narzędzia przetwarzania języka naturalnego. Badania w tych obszarach prowadzą m.in. prof. Mieczysław Kłopotek, prof. Sławomir Wierzchoń, prof. Jan Mielniczuk, prof. Szymon Jaroszewicz, prof. Łukasz Dębowski, prof. Wojciech Jamroga, prof. Paweł Morawiecki, dr Michał J. Dąbrowski, prof. Adam Przepiórkowski i prof. Maciej Ogrodniczuk.

Z Instytutem współpracują również wybitni polscy naukowcy związani z zagranicznymi ośrodkami badawczymi, w tym prof. Marta Kwiatkowska z Wielkiej Brytanii, prof. Stanisław Matwin z Kanady oraz prof. Zbigniew Michalewicz i prof. Józef Pieprzyk z Australii.

Na zakończenie wykładu dyrektor zaprosił gości do lektury publikacji przygotowanej z okazji jubileuszu. Książka przedstawia historię Centrum Obliczeniowego PAN i Instytutu Podstaw Informatyki PAN oraz ludzi i idee, które kształtowały działalność obu jednostek. Publikacja jest dostępna pod adresem: Wydawnictwo IPI PAN: 50 lat IPIPAN, Warszawa 2026.

Po wykładzie głos zabrali zaproszeni goście. Profesor Tomasz Kapitaniak, dziekan Wydziału IV Nauk Technicznych PAN, w imieniu władz Akademii wyraził uznanie dla wkładu naukowców Instytutu w rozwój informatyki w Polsce i na świecie. Prof. Jerzy P. Nowacki, rektor PJATK, przypomniał o istotnym udziale pracowników IPI PAN w początkowym okresie działalności uczelni, m.in. w tworzeniu programów nauczania i prowadzeniu zajęć. Prof. Leszek Kaczmarek, prezes Oddziału PAN w Warszawie i profesor Instytutu Biologii Doświadczalnej im. M. Nenckiego PAN, podkreślił znaczenie współpracy obu instytutów w wykorzystaniu metod obliczeniowych do analizy dużych zbiorów danych medycznych. Badania te pomagają identyfikować zależności między wariantami genetycznymi a procesami chorobowymi, a także wspierają analizę chorób rzadkich, w przypadku których tradycyjne metody statystyczne bywają niewystarczające ze względu na niewielką liczebność dostępnych prób.

Z okazji jubileuszu Instytut otrzymał liczne listy gratulacyjne, m.in. od wicepremiera i ministra cyfryzacji Krzysztofa Gawkowskiego. Podkreślił on, że rozwój współczesnego świata opiera się na danych, algorytmach i zaawansowanych technologiach cyfrowych, a działalność IPI PAN ma znaczenie wykraczające poza środowisko akademickie. Wskazał również na istotny wkład Instytutu w rozwój krajowych kompetencji w zakresie sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, przetwarzania języka naturalnego i analizy danych.

Listy gratulacyjne nadesłali także prof. Krzysztof Zaremba, rektor Politechniki Warszawskiej; prof. Przemysław Wachulak, rektor Wojskowej Akademii Technicznej; prof. Marek Konarzewski, prezes Polskiej Akademii Nauk; a także przedstawiciele władz Akademii oraz dyrektorzy współpracujących instytutów PAN i innych zaprzyjaźnionych jednostek. Autorzy wyrazili uznanie dla dorobku Instytutu i złożyli życzenia dalszych sukcesów.

Kolejnym punktem programu było wręczenie pamiątkowych medali ustanowionych z okazji 50-lecia IPI PAN. Wyróżniono nimi ponad 40 byłych i obecnych pracowników, których staż pracy w Instytucie przekraczał 25 lat. Medale wręczyła prof. Natalia Sobczak, wiceprezes PAN, która pogratulowała wyróżnionym oraz całej społeczności Instytutu. Podkreśliła wkład pracowników naukowych i administracyjnych w rozwój IPI PAN, a także znaczenie jego osiągnięć naukowych i wdrożeniowych – zarówno historycznych, jak i współczesnych.

Po przerwie na kawę i rozmowy w kuluarach odbyły się dwa wykłady jubileuszowe. Prof. Wojciech Jamroga wygłosił wykład pt. „Specyfikacja i weryfikacja systemów wieloagentowych: od gier strategicznych do sterowania rakietą kosmiczną” (prezentacja), a prof. Adam Przepiórkowski – „Lingwistyka teoretyczna w erze dużych modeli językowych” (prezentacja). Wystąpienia przybliżyły rozwój badań prowadzonych przez oba zespoły oraz ich najnowsze osiągnięcia.

W przerwie między wykładami odbył się koncert, podczas którego wystąpili pianista Krzysztof Stanienda, wykładowca Uniwersytetu Muzycznego Fryderyka Chopina w Warszawie, oraz 16-letnia skrzypaczka Waleria Wróblewska, uczennica Państwowej Szkoły Muzycznej II stopnia im. Józefa Elsnera w Warszawie. Waleria Wróblewska kształci się w klasie skrzypiec prof. Janusza Wawrowskiego i prof. Judyty Kluzy-Sporniak. Jest również córką jednej z pracownic naukowych Instytutu.

Zwieńczeniem uroczystości było spotkanie jubileuszowe połączone z poczęstunkiem. Prof. Wojciech Penczek podziękował gościom za obecność i wspólne świętowanie, wzniósł toast za pięćdziesiąt lat działalności Instytutu, a następnie zaprosił wszystkich na jubileuszowy tort.