Uzyskanie finansowania w ramach konkursu CHIST-ERA Call 2025
Miło nam poinformować, że Instytut Podstaw Informatyki PAN w raz z konsorcjum składającego się z Uniwersytetu Pompeu Fabra w Barcelonie, Uniwersytetu w Zurichu oraz dwóch uniwersytetów z Wielkiej Brytanii: Manchester Metropolitan University i Cardiff University uzyskał finansowanie projektu pt. "Tłumaczenie nie jest wystarczające (TINE): Adaptacja wielojęzycznych materiałów naukowych w prostym języku" finansowanego ze środków NCN Narodowe Centrum Nauki, nr 2025/07/Y/ST6/00135. Wspólny wniosek został złożony w konkursie sieci CHIST-ERA Call 2025 Science in Your Own Language z obszaru technologii informacyjnych i komunikacyjnych.
Streszczenie popularnonaukowe:
W całej Europie istnieją wytyczne dotyczące Otwartej Nauki, które nakazują, by nauka była dostępna poza granicami środowiska akademickiego — wpływa to zarówno na wydawców, jak i naukowców. Na przykład w Wielkiej Brytanii UKRI wymaga, aby wszystkie wyniki badań finansowanych ze środków publicznych były dostępne w formie otwartego dostępu (OA) lub w repozytoriach instytucjonalnych. Podobnie w Hiszpanii Ministerstwo Nauki, Innowacji i Uniwersytetów promuje otwartą naukę w zakresie publikacji naukowych oraz przestrzeganie zasad FAIR dla danych badawczych.
Jednak samo udostępnienie wyników badań publicznie nie oznacza jeszcze, że są one dostępne w praktyce. Naukowcy są zmuszeni pisać w językach akceptowanych przez główne ośrodki publikacyjne i recenzentów. Komunikacja naukowa prowadzona w języku ojczystym jest zrozumiała głównie dla krajowego odbiorcy, co ogranicza międzynarodowy zasięg. Niedawna analiza dużego repozytorium pełnych tekstów artykułów naukowych wykazała, że ponad 30% z nich pochodzi z publikacji w językach innych niż angielski — w pierwszej dziesiątce znalazły się języki europejskie takie jak hiszpański, portugalski, niemiecki i francuski. Automatyczne tłumaczenie maszynowe jest rozwiązaniem, które przyczynia się do demokratyzacji komunikacji naukowej ponad barierami językowymi. Wierne tłumaczenia generowane przez maszyny mogą pomóc odbiorcom w zrozumieniu badań prowadzonych w obcych językach, a naukowcom umożliwić publikowanie w miejscach wcześniej dla nich niedostępnych. Komunikacja naukowa wymaga dostępności, aby mieć realny wpływ na rzeczywistość. Jeśli jednak wynik tłumaczenia to skomplikowany język techniczny, pokonujemy tylko jedną barierę dostępności. Nadal pozostają jednak inne kwestie związane z dostępnością, którymi zajmujemy się w projekcie.
Celem projektu TINE jest umożliwienie zarówno autorom, jak i odbiorcom nieprofesjonalnym dostępu do zrozumiałej informacji naukowej w ich własnym języku, wspierając wielojęzyczność. Aby to osiągnąć, TINE wykorzysta narzędzia tłumaczenia maszynowego oraz publicznie dostępne korpusy do stworzenia nowych, naukowo ukierunkowanych modeli tłumaczeniowych. Modele te będą działać dla wybranych par językowych i zostaną dostosowane do konkretnych dziedzin naukowych. Teksty będą upraszczane do języka ogólnego, koncentrując się na rozwiązaniach mających zastosowanie międzyjęzykowo. Terminologia naukowa w różnych językach zostanie uporządkowana według poziomu złożoności, co umożliwi ich odpowiednie uproszczenie. Wreszcie, przez cały czas trwania projektu angażowane będą panele obywatelskie, które pomogą określić wytyczne, przeprowadzą ewaluację i upowszechnią wyniki.
Projekt będzie realizowany w latach 2026 - 2028.